“Houbo xente que empezou a berrar por pánico, que tremía, que non sabía a onde ir. Unha igrexa abriu para que a xente puidera escapar. Foi unha situación de terrorismo”. Entrevista a Andrea Mendiola

AndIMG-20171006-WA0023rea non é ningunha líder política como pode ser Ada Colau, M. Rajoy, Anna Gabriel, Pedro Sánchez, Ana Pontón, Puigdemont, Inés Arrimadas, Urkullu, Carme Forcarell, Soraya Sáez de Santamaría.

É unha muller que vive en Catalunya, que estudou Dereito e que agora cursa o Grao en Antropoloxía. Participou activamente no procés e na votación do un de outubro. Ela viu e protagonizou cos seus ollos case anónimos, e en primeira persoa, partes da historia máis recente de Catalunya e de España.

Facémoslle esta entrevista semanas despois do 1-O para ter un testimonio directo de que pasou en Catalunya. Para intentar entender e ver sen filtros o pensamento dunha persoa independentista.

Pregunta: Por que es independentista?

Resposta: A primeira concepción que tiven do independentismo foi cando, con seis ou sete anos, na rúa da miña urbanización chamábanme “A catalana”, como se o resto non o fosen. Eu falaba catalán en clase e todo o mundo me contestaba en castelán e dicíanme que contestara en castelán, que o catalán era unha lingua fea e de xente pobre e mal vista. Lembro que a miña nai dicíame “non perdas o catalán Andrea, que é fermosísimo”.

O tempo sucedeuse e, a través destas experiencias, decateime de que estamos nunha situación de desigualdade, que existe a catalanofobia, violencia institucional… Decateime que Catalunya é distinta polas súas xentes, forma de ser, cultura, tradición, pola súa lingua que é asoballada constantemente polas institucións españolas dende sempre. E é tanto ese discurso do odio que cala en na sociedade española e incluso na catalana mesma. Por iso me considero independentista.

P: Paréceme curioso o que dis das escolas porque dende o Estado dise que en Catalunya esquécese do castelán á hora de educar. Vexo que a ti pasouche ao revés…

R: De feito a lingua vehicular, da Generalitat e da educación, en Catalunya é o catalán. En público, en privado atopamos outras cousas. En clase os alumnos falan castelán. Lembro moitos compañeiros de secundaria que en clase de Lingua e Cultura Catalana contestaban en castelán e, pese a que o mestre lle dicía “a ver, facede o esforzo nesta materia”, resultaba imposible.

Si que é certo de que dende que eu estudei até agora houbo cambios e que o catalán está moi estendido, pero cando estudaba non era así en ningún momento.

P: Dise que durante estes últimos anos, sobre todo dende o mandato de Rajoy, medrou o independentismo. Como o percibiches?

R: Eu xa o era dende esas pequenas fases que fun pasando e me reafirmaban na miña posición política, pero non penso que comezara no mandato de Rajoy senón no de Zapatero. Acórdome do que pasou co Estatut referendado polo pobo. Un Estatut votado por toda a sociedade catalana que un político de España se atreve a dicir “nos hemos cepillado su Estatut”. Que o tribunal constitucional diga que non é válido porque no preámbulo pon “Realidade nacional de Catalunya”, cando no andaluz pasa algo similar e se entende que tamén é unha nacionalidade…

Creo que, para a sociedade catalana, o que prendeu o lume foi pensar “eu votei un Estatut aprobado por unanimidade e o Tribunal Constitucional quéreo deitar. Zapatero, cando chegou ao poder, dixo que o que digan os cataláns será. E aínda que o Estatut cepillouse si se “aprobou” na lexislatura de Zapatero.

P: Dende que ti eras case unha nena até agora percibes un proceso cada vez máis hostil cara Catalunya…

R: Total e absolutamente. Antes xa existía, pero era máis da propia sociedade e algunhas pequenas, e non me da medo dicir a palabra, parvadas e absoluteces que dicía o goberno sobre Catalunya. Mais a violencia institucional non se veu ata que o pobo catalán empezou a reafirmarse. E ao ver que a violencia institucional é gravísima e que se cepillan o Estatut e o aproban ilegalmente, porque o Tribunal Constitucional negou a súa propia lei orgánica na aprobación do mesmo deixando cun maxistrado morto, e non reposto, con dous co cargo expedido pero que seguían alí e un que non estaba alí. Unhas circunstancias absurdas para que o Estatut non saíra adiante. Era a reafirmación de que ás institucións españolas lles pasaba algo con Catalunya. Iso acendeu a mecha de toda a sociedade en conxunto porque é un movemento transversal.

P: Cando empezaches a militar?

R: Empecei en dous partidos políticos dos que me fun por tema de ideas e porque un deles non daba resposta ao tema do independentismo. A esquerda ao principio estaba moi difusa, como con medo e entendo que lles de medo. Os partidos políticos cataláns tiñan moito medo a falar de independencia. No tema do procés estiven dende case o principio porque en 2012 instaurouse o Junts pel si co obxectivo común de crear un novo Estado. Nese momento fun voluntaria e encantoume a experiencia. Dende entón nunca me desvinculei do procés.

Xa che comentei en privado, e vólvoo a dicir, que tiven problemas políticos polo que sucedeu. A min os Mossos identificáronme, quitáronme papeletas… Sentín esa violencia. E dígoo os Mossos que, grazas a Deus, durante a votación non tivemos ese problema. Os Mossos axudáronnos. Avisáronnos previamente que viña a Guardia Civil e iso foi marabilloso. De feito os colexios pecharon antes de hora IMG-20171006-WA0022por esa situación. Polo medo que tiña a xente que estaba votando e a das mesas do colexio electoral.

O día anterior ao 1-O, unha das cousas que fixeron foi dicirme de firmar unha acta de que estaba cometendo un delito na que a okupación do colexio electoral, que non era unha okupación porque estabamos facendo unha festa. E malia a todo, os Mosos aseguráronme certa impunidade ao dicirme que se ás seis da mañá non estaba alí non me pasaría nada, que non estaría cometendo ningún acto ilegal.

Actualmente estou empezando coa militancia na CUP.

P: Durante os días previos ao Referéndum houbo xente que te insultou por Redes Sociais, incluso sacando á luz datos persoais. Como te sentiches?

R: Ese momento foi cando subín unha foto da Universidade Autónoma en Barcelona, que foi un acto fermosísimo. Quería puntualizar que o día anterior La Sexta fixo un debate e das sete persoas sentadas para debater seis eran non independentistas e unha independentista e dixéronse auténticas barbaridades como que na manifestación do 11 de setembro houbera altercados violentos e que pegáramos a algunha xente. Dixeron iso cando nós somos xente de paz.

Iso foi á noite. Ao día seguinte convocouse “La gran barraca” que se sumaron tódalas universidades catalanas e La Sexta, que veu a gravar, o día despois que os alcaldes que deixaban poñer urnas nos seus municipios foran presos penalizados a máis de 15 anos de prisión por secesión. Tiñamos un ambiente crispado polas parvadas que dicía a prensa española, que en ningún momento tiña reflexo coa realidade. Nese acto estiveron varios alcaldes que falaron a idea de non declarar porque o pobo votounos pola súa idea política e eles débense ao pobo. Nesas veu La Sexta e dixo que non lles deixaron gravar e que os votaron cando iso é mentira, pois eu saio nas gravacións cunha bandeira independentista. Ata lle cantamos unha canción de amor para que non se sentise increpada e a xornalista contestounos cun xesto de corazón coas mans.

Subo a foto da manifestación e unha serie de persoas empezan a increparme por redes sociais, e non é a primeira vez que me pasa. Aparteime da manifestación cun amigo e empezaron a falarme tanto por privados e na foto sacando temas fora de contexto como o xudío e o feito de ser muller. Ademais cada vez máis xente se unía a isto.

Unha cousa que me encantou foi que persoas de toda España, entre elas as que coñecín en Andalucía no SICE, defendéronme a morte como persoa estando en contra da miña ideoloxía. Dinme conta aí que a lexitimidade do independentismo chega máis alá das fronteiras catalanas e fíxome sentir moi ben.

P: Antes manifestaches estar nunha festa o día previo ao 1-O. Non foi unha okupación?

R: Non, porque o que fixemos foi dicirlle á prensa que iamos facer un evento, que foi unha festa de irmandade. Invitamos a moitas persoas para que o centro estivese con xente dentro e así evitar que o precintaran, que era a orde que tiñan os Mossos para evitar que se celebrase a votación.

Na festa fixemos xogos e de todo, e mesmo prohibimos que a xente viñera con bandeiras indepentistas porque iso era o dereito a decidir, e non ten nada que ver. Non foi unha okupación porque tiñamos o permiso para facer festa.

P: Despois chega a mañá e ti estás nas urnas. Fuches voluntaria?

R: Si, fun voluntaria nunha urbanización duns mil habitantes logo de facer noite no outro colexio electoral. Cando estaba alí, con outras corenta persoas, chegaron as urnas…

P: Chegaron baleiras?

IMG-20171006-WA0036

R: Si, de feito pódese ver nas fotos que subimos ás redes sociais. Era moi importante metela dentro. Eu tiña medo porque estaban os Mossos alí, pero deixáronnos entrar firmando un papel conforme sabiamos que estábamos facendo iso. Lembro que aplaudíamos, que había un señor que incluso choraba cunha ilusión… todo porque conseguimos que unha urna entrara no noso centro. Nese momento dixen: xa está, agora empeza a democracia.

P: Pódese saber como se chama a urbanización?

R: Si, Can Villalba. Unha urbanización dun pobo pequeno. De feito, precintaron o outro colexio, mais o noso non e puidemos votar alí. Foi xenial. Hai unha anécdota dunha das Mossos que necesitaba ir ao baño e os bares aínda estaban pechados. Problema? Que se entraba tiña que pechar o centro. Tivemos que organizarnos para que abrira algún bar e puidera ir. Foi moi especial, tamén polo feito de que había persoas que viñeron ás seis da mañá para votar que non. Era a festa da democracia porque o que se buscaba era poder votar; non escoller entre as CUP, o PP, ERC, etc. Era que aledabámonos por votar. Marabilloso.

Lembro que rematamos por pedirlle aos Mossos que se quedaran por se sucedía algo como que algunha persoa da urbanización viñese a increpar ou que viñese a Guardia Civil. Tiñámoslle moito medo á Guardia Civil. Os Mossos dixéronnos que se quedaban todo o día e que non se podía precintar se había xente. Pechamos o local ás seis porque avisáronnos de que a Guardia Civil xa estaba cargando nos pobos do lado. Que había en San Feliu de la Barca dous mozos feridos e con algún óso roto. Tamén pegaron a unha señora.

IMG-20171006-WA0056

Cando vimos, nos vídeos, que a Guardia Civil viña a matar tivemos moito medo. Lembro como a miña compañeira de mesa choraba desconsoladamente porque unha das vítimas fora un compañeiro seu.

Ao pechar quedou moita xente sen poder votar. A participación foi moi alta e houbo bastantes votos nulos e co non na miña zona. Esta foi a situación onde eu estaba, mais coñezo de pobos nos que requisaron e levaron papeletas. Recontárona como 700.000, pero a min non me saen as contas.

Houbo unha señora maior que nos contou que intentou votar noutro centro pola mañá cedo e lle pegaron, que foi ao ambulatorio e a poñer unha denuncia antes de vir. Cando a vimos chegar fomos a auxiliala porque custáballe andar e díxonos: eu non sei cantar Els segadors, a min ensináronme os cánticos da segunda república. Aí púxose a cantar a Internacional e outros cánticos daquela época. Foi incrible porque non se trata de votar independencia, trátase de poder votar calquera cousa lexítima do pobo que poida decidir.

P: Houbo moitas dúbidas dende a prensa do Estado respecto a persoas que votaron varias veces e en canto ao Censo Universal. Pódesme explicar isto?

R: Primeiramente dicir que están as cifras publicadas en internet. O que sucedeu foi que a Guardia Civil ocupou o día anterior os servidores catalanes e internet.

Dende as dúas semanas anteriores estiveron borrando tódalas páxinas que indicaban cal era o teu colexio electoral, prohibiron que a TV3 dixera que había un referendum. Fixérono de tal forma que nós mesmos tivemos que imprimir nas nosas casas as zonas de votación para repartilas casa por casa. Houbo sabotaxe.

O que sucedeu co censo foi que, como caeu o sistema porque o ocupou a Guardia Civil, tivemos que reinventarnos e apuntar a man. É dicir, apuntabamos DNI e a información deste. Podes entender que difícil eran as votacións! As colas eran quilométricas porque tiñamos que facer todo dende cero e comprobar co censo municipal cando iamos apuntando. Iso foi pola mañá. Logo claro: precintáronnos centos de colexios electorais. Aí Puigdemont dixo que poida votar todo o mundo, que todo estea aberto e logo xa veremos. Nese momento ti podías votar en varios colexios electorais. Despois, cando pechamos o centro subimos tódolos datos e comprobamos se había persoas que votaron varias veces. Que se facía? Declarábanse nulos os votos desa persoa.

P: Como se declaraba nulo se xa estaba o voto na urna?

R: Claro, pero nese momento restábanse os votos. Era como se non houbese votado.

P: Para aclararnos. Se eu voto en Barcelona e na túa urbanización, réstase un voto ao si ou ao non?

R: Réstase un voto a todo. É como se ti non houbeses votado. Réstase un voto de participación. Parécese estraño a xente que votou moitas veces. Iso parécese máis a sabotaxe que a querer decidir de verdade.

A información subiuse e perdemos votos con isto. Tamén dixeron o mesmo no 9-N, e alí si que tiñamos acceso a internet, polo tanto é como unha votación normal. Pero algunha prensa española fai o que lle da a gaña.

P: Consideras que o Referéndum é legal?

R: Totalmente. Dentro da Constitución española é ilegal porque afirma que non se pode facer un Referéndum en territorio delimitado. É este título preliminar o que fala da unidade de España, pero lémbrolles, aos xuristas sobre todo, que prudencia porque o artigo un da Constitución afirma que somos un Estado social, democrático e de dereito. No momento en que ti rachas cun destes preceptos, que para min caéronse os tres en Cataluña por parte das institucións españolas, xa non é válida esta Constitución. Refírome a que ti non podes aplicar unha Constitución que di que España é unha democracia social e de dereito cando non foi democrática, non foi social e non foi de dereito. Porque se aplicou o 155 antes de estar aprobado, porque falan de delitos de secesión cando pon que a secesión debe ser violenta. Violento levar unha urna a un colexio non é…

Se caeu o punto fundamental da Constitución, caeu o artigo 3.3, no que fala da especial atención e garantía das linguas vernáculas, cando cada ano nos intentan deitar o catalán. A vicepresidencia de España chegou a dicir que van a segregar nenos cataláns de nenos españoles, que son nenos independentemente da súa ideoloxía. Vendéronnos co 135 cando PP e PSOE puxeron o pago de débeda como prioridade. Esta Constitución está sendo insultada e masacrada constantemente. É un golpe de Estado, están cortando tódalas liberdades civís. Esta Constitución non e parece lexítima.

É máis, moitos dos países ou zonas que se separaron de España tiveron que facelo dun xeito ilegal (Portugal, Cuba, Filipinas, Córcega e Sicilia…). Cando se secesiona un país, sempre o primeiro paso é ilegal, pero agora é impensable dicir que outros países o fixeron ilegalmen

IMG-20171006-WA0054

te. Se a Constitución non está apoiada polo pobo caerá porque non está lexitimada.

Non coñezo a ninguén de Cataluña que crea que a actuación policial foi proporcionada.

P: Ti que sentiches coas cargas policiais?

R: Chorei. Choramos todos.

Nos primeiros vídeos ninguén o cría. Sabiamos que pecharían os centros, pero non con carga policial e iso que avisaran que se había pouca xente ían sacala. A premisa era a resistencia pacífica, a revolución ghandiana. Así o fixemos.

Ás nove da mañá, que comezaron as votacións, empezamos a ver os vídeos. “Que veña xente e que nos salve”, dicían algúns compañeiros. Choramos todos moito. Houbo xente que empezou a berrar por pánico, que tremía, que non sabía a onde ir. Unha igrexa abriu para que a xente puidera escapar. Foi unha situación de terrorismo.

Nese momento era medo e correr, pero tamén me sentía protexida porque sabía que a miña policía estaba alí. Que sairíamos desta.

Mosso llorando

P: Os Mossos declaraban algo ante eses vídeos?

R: Non, non podían facer nada porque sabes que iría penalizado con cárcere. Os antidisturbios dos Mossos apenas actuaron, as pelotas de goma non as lanzaron eles. Hai que dicir que os antidisturbios é unha parte militarizada da policía, non son os mesmos. Un corpo que se portou moi ben con nós foi o de bombeiros, xunto cos Mossos, que nos chegaron a dicir –cando había pouca xente no centro– que o enchéramos, porque senón o ían precintar.

Cando contabilizamos as votacións estiveron atentos e, antes de irnos, cantamos (en catalán) “esta é a nosa policía”. A nosa, non a Guardia Civil e tampouco os nacionais. Os bombeiros e os Mossos defendéronnos fronte á Guardia Civil.

P: Houbo moito perigo de enfrontamento entre os Mossos e a Guardia Civil?

R: Houbo contención. Vimos bombeiros facendo contención. Vimos a tódalas institucións catalás facendo contención á policía nacional.

Non entendo unha persoa que vai en contra da súa terra. Non me imaxino un galego en contra de Galicia nin que haxa xente de acordo con que lle peguen aos da súa terra. Eu, por exemplo non odio España. España é un país plural, é un país que me gusta, pero a súa política e institucións deixaron de existir para min hai moito tempo.

P: Como imaxinas que sería unha Cataluña independente?

R: Imaxino unha Cataluña con capacidade para xestionar o seu propio diñeiro. Non sei se se sabe isto, pero de cada 2 € que damos a España, un quedámonolo nós e o outro témolo que devolver con intereses. Isto en tempo de bonanza vale, pero agora? A miña matrícula universitaria custa máis de tres mil euros. Será unha Cataluña con máis diñeiro.

P: O de repartir non entra dentro do principio de solidaridade?

R: Claro, entra dentro do principio de solidaridade repartir o diñeiro sobrante dunha comunidade. Solidaridade comunitaria porque hai cousas que temos que sufragar todos, como por exemplo o exército. A solidaridade está ben se non pasa o que está pasando en Cataluña. Non abundan as Comunidades Autónomas cuxa matrícula custe máis de 3000 €. Estamos nunha situación económica devastadora e non pode ser que a maioría do diñeiro que ganamos o teñamos que dar e pagar. Isto xera débeda e non podemos abordar esta débeda. A solidaridade está ben pero até certo punto. No momento en que eu poida pagar 800 €, como fan en Andalucía xa que debe ser así, falaremos de solidaridade, pero até que chegue ese momento non podemos. Ademais, Cataluña dá moito diñeiro a España. É insostible esta situación.

Temos unha lingua que queremos protexer e España non quere que a protexamos, e iso vulnérase tamén no artigo 3.3. A solidaridade é necesaria, pero até certo punto.

P: Que sentes ao escoitar L´Estaca?

R: Encántame. Creo que relata moi ben a realidade nacional catalana. Ademais demostra que o independentismo ten moita historia porque é moi antiga. Pasa o mesmo co himno.

En Cataluña sufrimos tanta represión que incluso as nosas cancións protesta son con mensaxe oculto porque se non entendes o paradigma non a entendes. O que di é que se nós estiramos todos xuntos caerá, que se todos loitamos pola nosa causa ganaremos. E gústame moito o ton de paz que ten, creo que todos a coñecemos en Cataluña e emociónanos moito.

P: Esta mesma canción a ten cantado, ao finalizar algún acto, Podemos. Reduciríase o teu sentimento independentista se esa esquerda chegara ao poder?

R: Non, seguirían sendo iguais. Farían unhas políticas que permitirían un diálogo xusto, ou máis xusto.

P: Que tería que facer España para que reconectarades con ela?

R: Con Catalunya?

P: Ou contigo.

R: Deberían deixar que declarásemos a independencia e despois falalo. Se son independente: vamos a manter intereses comerciais? Catalunya quere diálogo. Eu quero e creo no libre comercio con España, quero a cultura española e as súas canles na miña televisión. Quero estar alí, pero non así nin a este prezo.

P: Queríache facer unha última pregunta, intentando provocar un pouco, a raíz dunha reflexión que escoitei que dicía: “o que pretenden facer en Catalunya é unha banda tributo de España porque vai acabar gobernando unha dereita corrupta que acabará dominando a simboloxía nacional catalana e a esquerda rematará por non ir votar”. Contemplas que se poida desenvolver un escenario así?

R: Non creo porque PdeCat é un grupo republicano. É difícil falar de dereitas catalanas.

P: Matizo que interpreta iso pensando que se se logra a independencia Junts pel si separarase e que, posiblemente, Artur Mas se presente como candidato.

R: Si, pero PdeCat non é unha dereita como o PP. Si é certo que ten matices conservadores, burguesía catalana. Ademais a dereita non ten tanta maioría agora, ten maioría pero unidos a ERC. No escenario dunha Cataluña independente PdeCat sería un partido con tendencia maioritaria, pero tampouco falamos dunha dereita tan dura. É unha dereita a favor do dereito a decidir, a favor da homosexualidade, a favor de moitos dereitos sociais… A pesar de non ser dese partido podo dicir que é bastante centrista nese sentido. A esquerda, en Cataluña, é moi potente e ten a voz cantante na maioría de circunstancias. Eu penso que ERC, a CUP e Podemos a medias terían unha gran subida, e quen non tería sería PSC. Penso que vai morrer como partido político.

P: Algo máis que dicir?

R: Penso que quero transmitir unha mensaxe de paz. Fixemos moitas manifestacións sen violencia. Somos unha sociedade unida pola paz.

Cuestionario rápido

Un libro

Invictus, Frankestein

Una película

Pan Negra, Martín Hache.

Canción?

L´Estaca, Falsus e absurds

Un lema, frase

As rúas serán sempre nosas

Utopía?

Cataluña independente, libre, soberana e socialista

Un lugar?

Montserrat.

Unha palabra?

Esperanza.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s